Error
  • Error loading feed data

Vranje

Vranje je grad na jugu Srbije. Predstavlja ekonomski i kulturni centar pčinjskog okruga koga čine opštine Bosilegrad, Bujanovac, Vladičin Han, Preševo, Surdulica, Trgovište i Vranje. Grad se nalazi u severozapadnom delu vranjske kotline, na levoj obali Južne Morave. Reku i grad dele magistralni put i železnička pruga.
Smešten je u podnožju planine Plačkovice (1231 m), Krstilovice (1154 m) i Pržara (731 m). Od granice Bugarske je 70 km udaljen, a od Makedonije 40 km.

Nema pouzdanih podataka kada i gde je formirano naselje i na čijim temeljima je iznikao grad Vranje. Pretpostavlja se da se to dogodilo u vreme Rimljana, Vizantije, Grka ili Slovena koji su ove prostore naseljavali u VI i VII veku. Međutim, jedno je sasvim jasno: ovo je izuzetno važno geostrateško područje na kome su se od pamtiveka ukrstavali karavanski putevi. Tako da je najlakši put ka jednome i ka drugome, osvajače vodio put preko vranjskog pomoravlja.

Prvi pisani trag o Vranju ostavila nam je Ana Komnina, Grkinja carskog roda još u XI veku, pišući o vladavini svoga oca Aleksija Komnina. Ona u knjizi "Aleksijada" kaže da je raški župan Vukan 1093. godine u svom osvajačkom pohodu stigao do Vranja i osvojio ga. Ne zadugo, on se pred moćnijom Vizantijom morao povući.

Drugi put 1193. godine, Vranje je od Vizantije privremeno preoteo veliki raški župan Stefan Nemanja i pripojio ga srednjovekovnoj srpskoj državi. Ipak, u sastavu srpske države Vranje je definitivno ušlo 1207. godine kada ga je osvojio Stefan Prvovenčani. Gradom i Župom tokom srednjeg veka, gospodarili su vlastelini kralj Stefan Dečanski i Car Dušan.

Raspadom srpske srednjovekovne države, Turci su Vranje osvojili 14. juna 1455. godine, i držali ga u svojim rukama sve do 31. januara 1878. godine, na svetog Antanasa, kada je varoš osvojila srpska vojska pod komandom Đenerala Jovana Belimarkovića. Vranje je tada imalo nešto više od 8.000 stanovnika.

U Balkanskim i dva svetska rata, u Vranju i okolini su se vodile borbe. U Prvom balkanskom ratu 1912. godine operacijama protiv Turaka, odavde su lično komandovali kralj Petar Prvi Karađorđević, predsednik vlade Nikola Pašić sa više ministara i Đeneralštab sa načelnikom štaba Vrhovne komande vojvodom Radomirom Putnikom.

U prvom svetskom ratu Vranje je došlo pod bugarsku okupaciju 16/17. oktobra 1915. godine. U ratu je poginulo 514 vojnika i 335 civila.

U Drugom svetskom ratu Nemci su u ovaj grad ušli 9. aprila 1941. godine, da bi ga 22. aprila predali u ruke bugarskim snagama. Oni su u Vranju, za četri godine, napravili prava zverstva - streljali su oko 700, a internirali 4.000 stanovnika. U partizanima je iz vranjskog kraja bilo 12.000 boraca, od kojih je 956 poginulo. Partizanske snage su oslobodile Vranje 7. septembra 1944. godine.

Vranje je rodno mesto Bore Stankovića. Nakon Drugog svetskog rata industrijsko je središte, sa fabrikama obuće, tekstila, metalurgije i pokućstva.

Vranjanski melos i sevdah
Mešavina orijentalnog i evropskog, preplitanje istoka i zapada, porodili su u Vranju posebnu vrstu životnog i ljubavnog zanosa, posebnu vrstu sevdaha začinjenu specifičnom vranjanskom pesmom, igrom i muzikom. Da bi se osetio ovaj specifični način življenja, ova posebna životna filozofija, mora se doći u ovu pitomu varoš gostoprimljivih ljudi da se proba ukusna južnjačka hrana i dobra vina, da se čuje autentični vranjanski melos koji otvara i najskrivenije kutke duše, da se vidi i zaigra vranjanski čoček - igra koja budi emocije i strasti, da se opusti i život posmatra sa njegove lepše strane. Vranjanski melos i sevdah Srbiji je otkrio i pokazao pisac Bora Stanković svojim romanom "Nečista krv" i dramom "Koštana" koja obiluje vranjanskim pesmama u scenama Mitketa i Koštane. Jedna od najčuvenijih vranjanskih pesama je pesma "Dimitrije, sine Mitre" koja je nastala po istinitom događaju. Sve vranjanske pesme su pune ljubavi, čežnje, tuge, patnje i poznatog vranjanskog "žala za mlados". Najveći i najautentičniji interpretator vranjanskog melosa bio je Staniša Stošić koji je preko 40 godine pevao ove pesme. Nenadmašna se njegova izvođenja pesama "Lela Vranjanka", "Dimitrije, sine Mitre", "Stani, zoro, stani", "Belo Lenče", "Šano dušo" i druge. Slavu vranjanskog melosa pronose i vranjanski trubački orkestri koji svake godine na Saboru trubača u Guči odnesu neku od prestižnih nagrada. Vranje je svom najvećem trubaču Bakiji Bakiću 2006. podiglo spomenik. Slavu Bakije Bakića danas nastavlja orkestar Ekrema Mamutovića

Kulturno istorijski spomenici

 

Srednji vek:

Markovo Kale, ostaci srednjovekovnog utvrđenja, na antičkim temeljima. Pretpostavlja se da ga je podigao vizantijski car Justian I u VI veku. (Severno od Vranja, 3 - 4 km). . Okruženo je strminana, kao prava tvrđava. Dobilo je ime po Kraljeviću Marku, koji je bio veoma poznat na ovim prostorima. Sama trđava je dosta nepristupačna, ali i veoma interesantna. S vrha, pa sve do podnožja grebena na kome se nalazi postoje i danas stepenice. Sigurno su služile za silazak u grad, kao brži put, pored Vranjske reke.

Još uvek iznad Vranja ponosno stoji ova sumorna građevina. U sebi krije velike tajne. Kruže Vranjem zanimljive legende o njemu, Markovom kaletu, ali i o Marku Kraljeviću, njegovom vladaru. Sve tajne Vranjanci otkrivaju za vreme prvomajskih praznika kada ostavlaju tone smeha i razonode. Inače u blizini se nalaze i Markova ploča, ogromna stena u obliku kocke i Markove furune – pećinice teško pristupačne.

Crkva Sv. Nikole (XIV vek) zadužbina braće Balšića. Car Dušan je između 1343. i 1345, sa Vranjem, priložio Hilandaru.(Ulica Josifa Pančića).

Crkva Sv. Petke (Krstata Džamija) poznatija kao krstata džamija. Stavivši na vrh minareta krst i polumesec, Turci su nameravali da tako izmire dve religije. (ulica Crnogorska)

Crkva Uspenja Presvete Bogorodice u Sobini datira iz srednjovekovne srpske države. Turci su je srušili, ali je obnovljena 1820. (Ulica Hadži Tomina).

Period pod Turcima:

Hamam (ili 'Amam) je staro tursko kupatilo, sagrađeno krajem XVII veka. Književnik Bora Stanković ga često pominje u svojim delima.(Ulica Petog kongresa)

Pašin konak i Haremluk je sagradio moćni Raif-beg Džinić 1765 god. U prvoj zgradi (Narodni Muzej) bio je selamuk za boravak muškaraca, a u drugoj (poslovni centar SIMPO) haremluk za pašine žene. (Ulica Kralja Stefana Prvovenčanog) od potomaka turskog paše kupio ih je i poklonio gradu vladika Pajsije.

Saborni hram Sv. Troice. je stavljena pod krov. Sa nekoliko kubeta dominirala je u odnosu na džamije, zbog čeka su je Turci srušili. Obnovljena je 1858. godine prilozima Vranjanaca. (Milutinovića 26).

Česma Đerenka - još jedna uspomena na nesrećnu ljubav između Turčina i srpske devojke, legenda kaže da su je Turci podigli kao spomenik svom omiljenom Đerdelezu, koji nije uspeo da osvoji srce lepe crnooke Srpkinje.

Beli most (XIX vek) je podignut 1844. godine. Zovu ga i "most ljubavi", jer je, po legendi, podignut u pomen nesrećne ljubavi Turkinje Ajše i srpskog pastira Stojana. Legenda kaže da je lepa Ajša zavolela mladog siromašnog Stojana. Jednom ih je u ljubavnom zagrljaju zatekao Ajšin otac, Selim beg. On ih je ubio, jer nije hteo zeta druge krvi, a ćerke se odrekao. Na samrti Ajša je zamolila oca, da od novca spremljenog za njenu udaju sagradi most, i na tom mestu podigne spomenik njihovoj ljubavi. Beli most i danas krije tajne zabranjene ljubavi. Skoro je popravljen, pa je sada zaista beo. Postoji zapis koji je nekada bio na mostu, na turskom, a prevod je sledeći :

Zapis na Belom mostu:

“Ovaj most zvaće se Beli most, on će služiti za olakšicu. Voda koja ispod njega teće neka posluži ljudima za zdravlje! Prolaznici, prođite jedanput preko mosta i vratite se; videćete da je sagraden za dobro svakoga čoveka. Muhamede, Mustafo, posreduj za humanu vlasnicu Ajšu! O čuvaru, vlasnica sve dobrote i lepote, humana Ajša, poduži ovaj most da joj bog oprosti njene grehe i grehe njenih roditelja!“

Šarena česma – nekada se u centru grada nalazila česma koja je opevana u jednoj vranjskoj pesmi, davno je srušena, a obnovljena je devedesetih, ali je veoma zapuštena.

Posle oslobođenja od Turaka:

Zgrada Načelstva okruga Vranjskog – jedna od najlepših zgrada svoga stila i svakako najlepša zgrada u gradu, građena izme, rušili ga dva puta bugarski okupatori i ponovo dizan, i danas je teško oštećen, đu 1905 i 1907. godine.

Spomenik oslobodiocima Vranja (Čika Mitke) – Podignut neposredno pred Majski prevrat 1903. godine, rad je velikog vajara Simeona Roksandića ali, iako bez ruke i puške, ponosno lomi turski barjak pod nogama.

Crkva svete Petke u Šaprancu.

 

IZLETIŠTA

Aleksandrovačko jezero – trenutno se nalazi u fazi revitalizacije. Ovo nekada popularno vranjsko izletište, na samo 7 km od Vranja, planom i programom je predviđeno da ponovo zasija svojim punim sjajem. Predviđeno je poribljavanje čime će se steći uslovi za sve popularniji sport – ribolov

Pržar – Popularno izletište nalazi se iznad Vranja na planini Plačkovici. Pruža predivan pogled na panoramu grada Vranja. U okviru kompleksa nalazi se i hotel sa 3 zvezdice.

Prohor Pčinjski – poznati manastir i izletište na 36 km od Vranja. Veliki broj turista i izletnika poseti ovo predivno mesto tokom cele godine a posebno 6 i 7 jula.

Ćoška – ovo nekada veoma polurno izletište koje se nalazi odmah iznad Vranja danas je samo lepa uspomena mnogih vranjanaca koji su svako slobodno vreme provodili tamo sa svojom porodicom i prijateljima uz prelepu muziku i zabavi za decu.

Vranjska banja – jedna od najtoplijih banja u evropi, danas je populrrno izletište mnogih vranjanaca, gde uz igru, muziku i zabavu provode svoje slobodno vreme. 

Brana „ Prvonek“ – je veštačka akumulacije na 25 km od Vranja. U izgradnji je sportsko-rekreativni centar sa svim pratećim objektima, bazenima, terenima za male sportove, restorani, odmarališta.

Besna Kobila – planina na 35km od Vranja. Formirano je javno preduzeće „Besna Kobila“. Trenutno se radi na izgradnji puta, planira se postavljanje žičare, kao i izgradnja  hotela visokih kategorija.

Vlasinsko jezero – veštačka akumulacija koja se nalazi na 80 km od Vranja. Može se stići preko Surdulice ili Vlasotinca. Nalazi se na 1200 metara nadmorske visine. Jezero je bogato ribom,okruženo prelepim planinama, livadama, pašnjacima. Svake godine sve veći broj sportista i klubovi dolaze na pripreme što je samo potvrda njegove lepote i kvaliteta.

Additional information